Nowa ustawa dotycząca zwolnień lekarskich może na zawsze zmienić zasady funkcjonowania polskiego rynku pracy. Wprowadzenie klarownych regulacji dotyczących aktywności zawodowej pracowników na L4 oraz możliwości jednoczesnego korzystania z wynagrodzenia i zasiłku chorobowego stawia przed nami wiele nowych wyzwań i szans. Przyjrzyjmy się, jak te zmiany wpłyną na relacje pracownik-pracodawca oraz organizację ZUS.
Rewolucja w przepisach dotyczących zwolnień lekarskich: nowa ustawa na biurku Prezydenta
W listopadzie 2025 roku Sejm przyjął nową ustawę o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz innych aktów prawnych, która wprowadza daleko idące zmiany dotyczące obowiązków pracownika przebywającego na zwolnieniu lekarskim (L4). Projekt, będący odpowiedzią na liczne wątpliwości interpretacyjne obecnych przepisów, trafia teraz na biurko Prezydenta RP i może już wkrótce wejść w życie, redefiniując zasady korzystania z L4 i świadczeń z nim związanych.
Nowe regulacje dotyczące aktywności pracownika podczas L4
Obecne przepisy (art. 17 ustawy z 1999 r.) zakazują wykonywania pracy zarobkowej i innych czynności niezgodnych z celem zwolnienia, jednak nie definiują precyzyjnie, co jest dopuszczalne. W praktyce pracownicy obawiają się nawet sporadycznego odbierania telefonów służbowych czy odpisywania na maile, gdyż takie działania mogą skutkować utratą zasiłku chorobowego.
Nowa ustawa klarownie rozróżnia „pracę zarobkową” od incydentalnych czynności zawodowych, które w szczególnych, istotnych okolicznościach mogą wymagać kontaktu z pracodawcą, np. podpisania faktury czy pilnej odpowiedzi na maila. Jednocześnie ustawodawca podkreśla, że nie może to wynikać z arbitralnego polecenia pracodawcy, ale musi być uzasadnione realnym zagrożeniem dla interesów firmy lub kontrahenta. Wprowadzenie tego wyjątku przeciwdziała nadużyciom, ale jednocześnie otwiera pole dla delikatnej granicy między dopuszczalną aktywnością a „pracą” na L4.
Ujednolicenie i doprecyzowanie „aktywności niezgodnej z celem zwolnienia”
Zgodnie z projektem w czasie L4 zabronione będą działania wydłużające lub utrudniające leczenie i rekonwalescencję, takie jak remont mieszkania, wyjazd na wakacje czy udział w zawodach sportowych, nawet jeśli stan zdrowia pacjenta na to pozwala. Jednak zwykłe, codzienne czynności – zakupy, wizyta u lekarza, spacer – będą uznawane za neutralne i nie wpłyną na prawo do świadczeń. Regulacje te opierają się na ugruntowanym orzecznictwie i mają uporządkować stosowaną praktykę kontroli zwolnień lekarskich.
Możliwość pracy u innego pracodawcy i podwójnego świadczenia
Jedną z najbardziej innowacyjnych zmian jest zezwolenie na jednoczesne korzystanie z zasiłku chorobowego i pełnego wynagrodzenia, jeśli pracownik jest zatrudniony u dwóch różnych pracodawców i wykonuje pracę jedynie w jednym z nich podczas zwolnienia z drugiego. Pracownik musi zgłosić lekarzowi ten fakt, a zwolnienie nie obejmuje pracy przy tym drugim stosunku zatrudnienia, jeśli charakter obowiązków na to pozwala (np. lekarz niezdolny do pracy chirurgicznej może prowadzić wykłady). To znacząca zmiana w stosunku do dotychczasowej praktyki, która przerywała wypłatę zasiłku w momencie podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.
Wzrost efektywności i poprawa jakości orzecznictwa ZUS
Nowa ustawa przewiduje także istotne zmiany organizacyjne w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Zakłada zatrudnianie lekarzy orzeczników na umowy o pracę i świadczenie usług, wzrost ich wynagrodzeń oraz zatrudnienie młodszych medyków z odpowiednim stażem. Wprowadzony zostanie 30-dniowy termin na wydanie orzeczenia, co ma znacznie skrócić czas oczekiwania i podnieść jakość orzeczeń.
Ponadto rozszerzony zostanie zakres osób uprawnionych do orzekania – fizjoterapeuci i pielęgniarki będą mogli orzekać w określonych sprawach (np. rehabilitacja czy niezdolność do samodzielnej egzystencji), pod nadzorem lekarzy orzeczników ZUS.
Nowe zasady kontroli zwolnień
Ustawa wprowadza precyzyjne kryteria utraty prawa do zasiłku chorobowego, odnosząc się do pracy zarobkowej oraz działań przedłużających chorobę. Jednocześnie formułuje jasne normy uprawnień ZUS do kontroli, również w przypadku zwolnień na opiekę nad chorym członkiem rodziny. Regulacje te mają zwiększyć transparentność i ograniczyć nadużycia zarówno po stronie pracowników, jak i pracodawców.
Optymalizacja pobierania świadczeń i wynagrodzenia chorobowego
Warto przypomnieć, że obecne przepisy przewidują pierwsze 33 dni choroby w ciągu roku kalendarzowego, za które pracownik otrzymuje wynagrodzenie chorobowe w wysokości 80% minimalnego wynagrodzenia (z wyjątkami do 100%), a dalej do 182 dni zasiłek chorobowy finansowany przez ZUS. Nowa regulacja umożliwi elastyczne i jednoczesne korzystanie z tych świadczeń oraz wynagrodzeń, gdy osoba pracuje u dwóch pracodawców, co może istotnie odciążyć zarówno pracowników, jak i pracodawców.
Przewidywany termin wejścia ustawy w życie i dalsze perspektywy
Ustawa zakłada wejście przepisów w życie po upływie trzech miesięcy od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw, z niektórymi wyjątkami – np. dot. pracy u innego pracodawcy podczas L4, które zaczną obowiązywać od 1 stycznia 2027 r. Obecnie czeka na podpis Prezydenta i rozpatrzenie przez Senat.
Podsumowanie i krytyczna analiza
Nowe przepisy wprowadzają konieczne i wyczekiwane uporządkowanie zasad korzystania ze zwolnień lekarskich, stosując zdrowy rozsądek i dopuszczając incydentalne, uzasadnione czynności zawodowe podczas L4. Jednocześnie otwierają możliwość wykonywania pracy u innego pracodawcy i korzystania z pełnych świadczeń – co jest odpowiedzią na realia współczesnego rynku pracy i wielozatrudnienia.
Jednakże pewne ryzyka pozostają – zwłaszcza w zakresie potencjalnych nadużyć: pracodawcy mogą po wyroku ustawy oczekiwać od pracowników aktywności zawodowej w trakcie L4, co może rodzić presję i konflikt interesów. Kluczowa okaże się egzekucja przepisu wykluczającego podleganie sankcji za polecenie pracodawcy, co powinno chronić pracowników przed wymuszaniem kontaktu służbowego podczas choroby.
Z kolei usprawnienia organizacyjne ZUS oraz rozszerzenie uprawnień medycznych osób orzekających to ważne kroki na drodze do skrócenia czasu oczekiwania na decyzje, a także podniesienia ich jakości i jednorodności. To powinno przyczynić się do większego zaufania do systemu i zmniejszenia liczby sporów.
W całym kontekście zmiany te wpisują się w szeroki trend deregulacji oraz racjonalizacji przepisów prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, ale ich praktyczne zastosowanie będzie wymagało stałej uwagi i współpracy pracowników, pracodawców oraz instytucji kontrolnych, by faktycznie wprowadzić w życie postulowany „zdrowy rozsądek” i sprawiedliwość systemu.
—
Podsumowując, nowa ustawa o zwolnieniach lekarskich oznacza fundamentalną zmianę w polskim systemie, która wpłynie na relacje pracownik – pracodawca, zasady pobierania świadczeń oraz organizację funkcjonowania ZUS. Jej przyjęcie i implementacja będą kluczowe z punktu widzenia ochrony praw pracowniczych, wydajności i transparentności systemu ubezpieczeń społecznych.
